Medya, yüzde farklılıkları haber yaparken nelere dikkat edilmeli?

Yüz bölgesinde görünür farklılıkları olan kişileri temsil eden, küresel bir birlik olan Face Equality International ağı ve üyeleri ‘görünür farklılıklar’ hakkında yeni bir Uluslararası Medya Standardı yayınladı. 12 ay önce kurulan ve 33 sivil toplum kuruluşunu bünyesinde barındıran Face Equality International ağının en önemli önceliği medya ve yayıncılar için uluslararası olarak uygulanabilir standartlar üretmektir. Yüzümle Mutluyum Derneği yüz bölgesinde görünür farklılıkları olan bireyler için Türkiye’ de faaliyet gösteren ilk ve tek sivil toplum kuruluşudur, aynı zamanda Face Equality International ağı üyesi ve uluslararası temsilcisidir.

Yeni Standart, hem yüz bölgesinde görünür farklılıkları olan kişilerin yaşamlarını ve deneyimledikleri konuları haber yaparken en uygun yöntem konusunda rehberlik yapmak hem de yanlış tanımları, klişeleri ve önyargıları önlemek için tasarlanmıştır.

Ağ üyesi kuruluşların hemfikir olduğu görüş; yüz bölgesinde görünür farklılıkları olan bireylerin yazılı ve görsel medyada çok sıklıkla negatif, abartılı veya ‘korkunç şekilde çirkin’ ya da ‘ömür boyu yaralı’ gibi çağdışı terimlerle tarif edilmeleridir. En son örnek, İngiltere’nin Daily Mirror gazetesinde dünya haberleri bölümünde çıkan şu başlıklı haberdir: “Engelli kız, ‘deforme’ olmuş yüzüyle diğer çocukları korkutuyor.”

Yüz bölgesinde görünür farklılıkları olan insanlar çoğunlukla acıma ve şefkat unsurları olarak tanımlanırlar. ABD’de yüz nakli başarısız olan bir kadın hakkındaki hikâye şöyle haber olmuştur: “Bünyesi yüz naklini reddediyor — ve buna bir çözüm düşünülemez” yani yüz farklılığına sahip olmak kabul edilemez gibi bir algı oluşturuluyor.

Son yayın kazalarından biri de ABD’li sunucu Wendy Williams’ın kendi dudağını çekerek aktör Joaquin Phoenix’i ve onun yarık dudağını kastederek “tuhaf şekilde çekici” benzetmesiyle onunla alay etmesiydi.

Küresel “mükemmel görünüm” kültüründe görünür farklılıklar nedeniyle alay edilmek, dalga geçilmek, akran zorbalığı ile karşı karşıya kalmak bireylerde kaygı ve endişeyi artırmakta, özgüveni zedelemekte, izolasyonu ve depresyonu tetiklemektedir. Okul, iş, sosyal yaşamlarında insanlar görünür farklılıkları nedeniyle irrite edici bakışlarla mücadele etmekte, dışlanmakta ve ayrımcılığa, nefret söylemlerine, siber zorbalığa maruz kalmaktadırlar. Birçok ülkede, görünür farklılıklar önyargıya neden olmaktadır. Bu durumun önemli sebebi medya yayınlarının yetersiz ve çarpıtılmış olmasından kaynaklanmaktadır.

Ağ olarak medya yayınlarının kasıtlı olarak değil farkında olmadan düşüncesizce ve bilgisizce yapıldığına inanıyoruz ve bu kılavuzun yayınlanmasıyla beraber habercilerle iş birliği yapmak ve yakın çalışmak istiyoruz.

Yüz Bölgesindeki Görünür Farklılıklar hakkında Uluslararası Medya Standardı, görünür farklılıkları olan kişiler ile ilgili haber yapılırken belirsizlik ve uygunsuzluğu önlemek için ilgili bireylerin nasıl tanımlanacağı, açıklanacağı ve anlatılacağına dair geçtiğimiz aylarda medya profesyonelleri, gazeteciler ve onların üye kuruluşlarıyla yakın çalışılarak bir uzlaşmaya varmanın sonucu oluşturulmuştur.

Ağ olarak saygılı, sorumlu gazeteciliği ve yayıncılığı destekliyoruz.  Medya Standardı, ağ üyesi sivil toplum kuruluşları, gönüllüler ve kullanıcılar tarafından etraflıca kullanıcı testinden geçmiştir.

Face Equality International Kurucusu ve Başkanı James Partridge:

“Medya, sıklıkla, benim gibi görünür farklılıkları olan yüzlere sahip çocuklar ve yetişkinlerin hikâyelerini merak eder ancak tanıtılma şekli -manşetlerde, resimlerde, filmlerde ve yazılarda- şu anda olduğundan çok daha dikkatli şekilde düşünülmelidir.  Genellikle, kamuoyunu faydalı şekilde bilgilendiren hikayeler, ‘şekli bozulmuş’ gibi kelimelerle ya da ilgili kişinin yüzlerini beğenmeyen imalarla çarpıtılır. Birçok medya kuruluşu doğru yapmaya çalışır ama genelde yeterli değildir.

Yüzümle Mutluyum Derneği Kurucusu ve Başkanı Emre Erdal:

Günümüzde medyada yer alan mesajlarla ideal bir dış görünüş algısı oluşturuluyor, mutluluk ve başarı dış görünüşle ilişkilendiriliyor. İnsanlar değerlendirilirken en önemli kıstaslardan biri olarak dış görünüş baz alınıyor, kişilik pas geçiliyor. İmaj odaklı bakış açısıyla ‘ideal’ olarak gösterilen algının dışında kalmak ve görünür farklılıklara sahip olmak dezavantaj olarak görülüyor. Farklılıkların temsili ve yanlış anlaşılmaların önüne geçebilmek için medya profesyonelleri, ajanslar ve kuruluşlarla yakın çalışmak istiyoruz.