Özel Okullar ve Kurslar Pandemi döneminde aldıkları ücretleri iade etmeli midir?

Dünya Sağlık Örgütü tarafından Mart ayı itibariyle “pandemi” olarak ilan edilen Covid-19 bulaşıcı hastalığı sebebiyle Cumhurbaşkanlığı tarafından Sağlık Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Yüksek Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri de göz önünde bulundurularak alınan kararlar doğrultusunda başta ilkokul, ortaokul, liseler, özel dershane ve kurslar, akabinde de üniversiteler olmak üzere tüm eğitim kurumları Koronavirüs tedbirleri kapsamında sezonu tamamlayamadan eğitime ara vermek zorunda kaldı. Sezon başında çocuklarının iyi bir eğitim alması için özel okul, özel kurs veya özel dershanelerle sözleşme, senet vs. imzalayan ve eğitim, servis, yemek ücretlerini peşin ödeyen veya taksitle ödeyecek olan veliler eğitime ara verilmesi sebebiyle ödedikleri ücretlerin geri iade edilip edilemeyeceği, örgün eğitim alınamayan ayların ücretlerinin ödenmesi gerekip gerekmeyeceği konularda araştırmalarda bulunmaya, sorular sormaya başladılar.

Velilerin bu konuda öncelikle bakmaları gereken özel okullarla aralarında yapmış oldukları sözleşmelerdir. Sözleşmelerde mücbir sebeplerin varlığı halinde tarafların ödeme yükümlülüklerine ilişkin maddeler bulunabilmektedir. Bununla birlikte Covid-19 salgın hastalığının mücbir sebep teşkil edeceği yönünde şüphe bulunmamaktadır. Sözleşmelerde mücbir sebebi düzenleyen herhangi bir maddenin bulunmaması durumunda Türk Borçlar Kanununda genel hükümlere göre uyuşmazlıklar çözülecektir. Bu kapsamda Türk Borçlar Kanunu’nun ifa imkansızlığını düzenleyen 136. maddesi “Borcun ifası borçlunun sorumlu tutulamayacağı sebeplerle imkânsızlaşırsa, borç sona erer. Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemiş olan edimi isteme hakkını kaybeder” demektedir. Bu sebeple Covid-19 bulaşıcı hastalığı sebebiyle örgün eğitim hizmeti veremeyen özel eğitim kurumları bu döneme ilişkin ücretleri velilere iade etmeli ya da ücretleri istememelidir. Velilerin öncelikle bu konuda özel eğitim kurumlarına başvurmaları, olumsuz yanıt alınması halinde 6.920,00-TL’ nin altında bulunan uyuşmazlıklar için İlçe Tüketici Hakem Heyetlerine, Büyükşehir statüsünde olan illerde ise 6.920,00-TL ile 10.390,00-TL arasındaki uyuşmazlıklar için İl Tüketici Hakem Heyetlerine, 10.390,00-TL üzerindeki uyuşmazlıklarda ise Tüketici Mahkemesi’ne başvurmaları gerekmektedir. Bu süre zarfında özel eğitim kurumlarının velilerden dönem başında almış oldukları senetleri icra takibine koymaları ve velilerin icra zoruyla ödeme yapmak zorunda kalması durumunda ise yine ödenen ücretlerin iadesi talep edilebilecektir.

Bununla birlikte bir kısım özel eğitim kurumları uzaktan derslerle (online) eğitim hizmetlerini verdiklerini ve sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirdiklerini savunmaktadır. Oysaki özel okullarla veliler arasında yapılan sözleşmeler öğrencilerin sınıf ortamında fiziksel olarak belirli saatler aralığında (sabahtan öğlene, öğlenden akşama vb.) örgün eğitim hizmeti almaları için düzenlemiştir. Özel okullar tarafından bu dönemde verilen uzaktan eğitim ders saatlerinin azlığı, sınıf ortamının olmaması, yüz yüze eğitimin olmaması gibi sebepler verilen hizmetin kalitesini düşürmekte ve özel okulların sözleşmesel yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmemesine sebep olmaktadır. Ancak bu durum, eğitimin hiç verilmediği olarak da yorumlanamaz zira bu şekildeki online eğitimi verebilmek için de özel eğitim kurumları yine öğretmen vb temin etmiş olup online eğitime de mecburen, kendi istekleri olmaksızın, salgın tedbirleri dolayısıyla geçmiştir. Bu sebeple bu noktada ideal olan, tarafların karşılıklı olarak anlaşması ve koşullar değerlendirilerek ücretten makul bir indirim yapılmasıdır.

Sonuç olarak Türk Borçlar Kanunu, Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği,  6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun’un ilgili maddeleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde özel eğitim kurumlarının, örgün eğitim hizmeti verilmeyen dönemler için veliler tarafından ödenen ücretlerde uzaktan eğitim verilip verilmediği ve bunun ne oranda verildiği de dikkate alınarak karşılıklı mutabakatla peşin ödenen bir bedel varsa bunun tenzili, verilmiş bir senet vb varsa ve icra yoluyla ödenmişse yine Medeni Kanundaki iyi niyet kuralları uyarınca makul bir kısmının iadesi gerekmektedir. Buna karşın uzaktan (online) eğitim hiç veya hiç denecek kadar az verilmişse o taktirde ücret alınmaması, alınmışsa iadesi gerektiği kanaatindeyiz.

Avukat Emine Mersinoğlu Özaktaç – Avukat Salim Dolanbay

OHA – Okudunmuhaberi.com